Zelfmanagement niet vanzelfsprekend

De nieuwe generieke module over zelfmanagement is onderdeel van de kwaliteitsstandaarden die momenteel worden ontwikkeld voor de brede GGz. Deze module werkt toe naar meer eigen regie en verantwoordelijkheid van de cliënt. Bert Stavenuiter, directeur van Ypsilon, benadrukt: “Stel je als hulpverlener neutraal op, maar laat iemand niet zwemmen.” Als voorzitter van de werkgroep was Stavenuiter betrokken bij de ontwikkeling van deze module.

Waarom is het van belang dat er een generieke module werd ontwikkeld over dit onderwerp?

“Zelfmanagement draagt eraan bij dat iemand sneller op eigen benen kan staan en verdient aandacht in elke hulpverleningsrelatie met mensen met psychische problematiek. Als iemand afhankelijk is van jou als hulpverlener, dan duurt dat proces langer. Je appelleert dus aan de eigen kracht van mensen.

Vanuit de cliënt gezien speelt nog een tweede belang, en dat is dat je zo aandacht besteedt aan méér dan alleen de klachten waarvoor iemand om hulp vraagt. Het sluit aan op het concept van positieve gezondheid: gezondheid gaat over het hele leven, niet alleen de aandoening waarvoor hij of zij op dat moment om hulp vraagt.”

Welk inzicht dat bij de ontwikkeling van de module naar voren kwam vond jij met name interessant?

“Vooral: zelfmanagement is moeilijk, zowel voor de cliënt als de professional. Voor een cliënt is het in eerste instantie logisch om te leunen op de hulpverlener; hij vraagt niet voor niets om hulp. Veel hulpverleners zijn geneigd om het voor de cliënt te willen oplossen. Maar het is juist aan de hulpverlener om een stap terug te nemen en waar dat kan zoveel mogelijk op zijn handen te zitten.

Wat mij persoonlijk verraste in het ontwikkelproces, was een ervaringsdeskundige die mij op het hart drukte: “Wees zo neutraal als Zwitserland.” Daarmee bedoelde ze dat je cliënten vaak ongemerkt een richting op wijst, terwijl het er juist om gaat dat de cliënt zelf leert om de juiste richting te vinden. Dat gebeurt al als je bijvoorbeeld te scheutig bent met complimenten. De cliënt moet immers zelf uitvinden of hij goed bezig is.”

Op welke manier kan zelfmanagement een plek krijgen in de praktijk van de hulpverlener?

“Voor de hulpverlener begint het ermee dat je je bewust bent van zelfmanagement en dat je hier een visie op hebt. Jouw rol is neutraal, maar het is wel een actieve rol. Zorg er daarbij voor dat je iemand niet te snel laat zwemmen.”

Kun je een voorbeeld geven hoe  aandacht voor zelfmanagement kan bijdragen aan goede zorg?

“Vergelijk het bijvoorbeeld met een rouwproces. Dat proces kun je niet voor een ander versnellen door te zeggen hoe hij het moet aanpakken. Diegene zal het zelf moeten doormaken. In de geestelijke gezondheidszorg werkt het hetzelfde. Het is van groot belang dat de hulpverlener de cliënt een veilige, ondersteunende omgeving biedt en dat van daaruit samen met de cliënt gewerkt wordt aan meer zelfmanagement.”

Wat wil je als directeur van Ypsilon aan naasten meegeven over hun bijdrage aan zelfmanagement?

“Het helpt enorm als je als naaste vertrouwen uitstraalt naar de persoon met een psychotische aandoening. Diegene is heel kwetsbaar en is waarschijnlijk heel angstig geweest. Voor zo iemand hoop ik dat daar iemand naast staat die zegt dat hij vertrouwen in hem heeft. Zelfmanagement gaat daarnaast ook over naasten. Zij hebben hun eigen proces te verwerken en ook zij moeten ermee leren leven.”


Bert Stavenuiter is directeur van Ypsilon, vereniging voor familie, partners en naasten van mensen met psychosegevoeligheid. Hij was voorzitter van de werkgroep die de Generieke module Zelfmanagement voor de geestelijke gezondheidszorg heeft opgesteld. Deze module is ontwikkeld in opdracht van het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz. In dit Netwerk werken patiënten en naasten, zorgprofessionals en zorgverzekeraars samen aan de ontwikkeling van kwaliteitsstandaarden met als doel kwalitatief goede geestelijke gezondheidszorg tegen aanvaardbare kosten.


Deze generieke module bevindt zich momenteel in de autorisatiefase. Zie de projectbeschrijving. Direct na oplevering vindt u de module onder Standaarden.

Update 1 maart 2018:
De Generieke module Zelfmanagement is te vinden de database ggzstandaarden.nl


Deel dit bericht via: