Generieke module Acute psychiatrie levert heldere verwachtingen en praktische handvatten

INTERVIEW – De Generieke module Acute psychiatrie is ontwikkeld in samenwerking met ggz zorgprofessionals, aanbieders, huisartsen, patiënten en naasten, spoedeisende hulp artsen, ambulancediensten en politie. Partijen betrokken bij de acuut psychiatrische hulpverlening zijn daarmee breed vertegenwoordigd. Een gesprek met twee van hen: Jeroen Traas, manager bedrijfsvoering divisie Spoedeisende GGZ bij Dimence en Aram van Reijsen, psychiater en manager zorg van de afdeling Spoedeisende en Klinische Psychiatrie bij Parnassiagroep.

Waarom is het belangrijk dat deze generieke module is ontwikkeld?

Aram van Reijsen

Aram van Reijsen (AvR): Deze module is belangrijk, omdat er tot nu toe eigenlijk niks over dit onderwerp is afgesproken met alle betrokken partijen in de acute psychiatrie. Tijdens de bijeenkomsten met de regionale hoofden van de crisisdiensten, hoor je dat elke regio het anders regelt. Iedereen doet naar eer en geweten zijn best, en men handelt vooral op basis van ervaring. Maar professionals hebben daarbij geen standaarden of richtlijnen over dit onderwerp om op terug te vallen. De diversiteit van het werk, het feit dat er veel verschillende partijen bij betrokken zijn en ook de lokale factoren maken het ingewikkeld om een standaard te ontwikkelen. Maar onmogelijk is het niet, en dat is gebleken met deze module.

Jeroen Traas

Jeroen Traas (JT): Voorafgaand aan deze module is in opdracht van het ministerie van VWS door SiRM een knelpuntenanalyse uitgevoerd in de praktijk van de acute psychiatrie. Ik vind het belangrijk dat deze module direct inspeelt op een aantal knelpunten die daarbij zijn benoemd. Zo gaven huisartsenposten duidelijk aan dat de aanrijdtijd in sommige gevallen te lang was. Met alle betrokken partijen die deze module hebben opgesteld, is nu overeengekomen dat de reactiesnelheid in bepaalde situaties omhoog moet.

Wat was de rol van patiënten en naasten bij de ontwikkeling van de module?

AvR: Patiënten- en naastenvertegenwoordigers hadden een gelijkwaardige rol in het proces. Tijdens de ontwikkeling is veel informatie opgehaald uit focusgroepen waar zij veel input leverden. Soms noemden patiënten en naasten dingen die in eerste instantie basaal leken, maar die erg waardevol zijn. Een voorbeeld is het vraagstuk rond bereikbaarheid. Hoe is de hulpverlener te bereiken in de periode vanaf de aanmelding tot het moment dat hij op de stoep staat? Als hulpverlener ben je van hot naar her aan het rennen en doe je je best om zo snel mogelijk iemand te helpen. Maar voordat je ter plaatse bent, kan elke minuut er een teveel zijn in de beleving van de persoon in crisis en zijn naasten. Het is dus erg belangrijk om iets over de bereikbaarheid vast te leggen, zodat men op elk moment in contact kan komen met de hulpverlening.

JT: De stevige patiëntenvertegenwoordiging bij de totstandkoming van de module droeg eraan bij dat telkens een praktische vertaalslag werd gemaakt. Zij maakten sterk duidelijk aan alle partners om goed te bedenken wat iets ‘op papier’ in de praktijk betekent voor de patiënt. Zoals wat Aram noemt, hoe het is om te moeten wachten op een hulpverlener als je in crisis bent. In aansluiting daarop gaven patiënten- en naastenvertegenwoordigers ook aan hoe belangrijk het is dat iemand bij de patiënt blijft in die wachtperiode. Hun inbreng was dus zeer waardevol.

Als onderdeel van de generieke module hebben ketenpartijen een GGz-triagewijzer ontwikkeld. Wat houdt die in?

AvR: De GGz-triagewijzer sluit aan op de Nederlandse Triage Standaard (NTS) en de ProQA voor triage in de keten van de acute zorg. Bij de aanmelding van een patiënt bepaal je op basis van een aantal criteria de urgentie en inzet van de hulpverlening. Dus welke hulpverlening is nodig en wat is de maximale wachttijd? Deze triagewijzer wordt nog in de praktijk getest, maar als het goed is, krijgen hulpverleners hiermee een zeer tastbaar en praktisch bruikbaar instrument dat hen helpt om beter beslissingen te kunnen maken.

JT: De triagewijzer is een belangrijk onderdeel van de generieke module, want deze speelt in op een belangrijk knelpunt in de huidige acute psychiatrie. In de triagewijzer staat de maximale duur van de crisisdienst zwart op wit per situatie. Daarbij maakt het duidelijk wat men van elkaar mag verwachten. Bij psychische nood zijn veel verschillende partijen betrokken en het is goed dat men met dit instrument in een oogopslag kan zien wat wiens rol zou moeten zijn. Uiteraard vraagt de specifieke situatie van dat moment om snel en adequaat te handelen. Maar voorheen stond er niks op papier over de rollen en verwachtingen, nu wordt dat in elk geval een stuk concreter.

Wat verandert er concreet in de praktijk van de professional werkzaam in de acute psychiatrie?

AvR: Met deze module hebben we de minimale standaard waar de acute ggz aan moet voldoen vastgelegd, en dat geeft helderheid over de verwachtingen voor alle betrokken partijen. Voor de praktijk levert dat daarbij een aantal praktische handvatten op, zoals de genoemde GGz-triagewijzer. Een ander concreet voorbeeld uit de generieke module is de crisiskaart. Alle partijen hechten veel waarde aan het werken met een crisis-/signaleringsplan en een crisiskaart, niet in de minste plaats de patiënten zelf. De logistiek eromheen en bijvoorbeeld het aspect van privacy maken het lastig hierover uniforme afspraken te maken, maar in deze generieke module is hier wel een basis voor gelegd.

JT: Deze module zorgt voor meer duidelijkheid over wat je van elkaar mag verwachten. Alle partijen die betrokken zijn in de keten hebben meegeschreven en daardoor is dit een breed gedragen stuk geworden. Het zal leiden tot meer begrip voor elkaar en elkaars rol. Dat merkte je al tijdens de ontwikkeling.

Als ik kijk naar de toepassing van deze module in de praktijk van rurale gebieden (tevens mijn eigen praktijk) vraagt dat om specifieke organisatorische aanpassingen. En uiteindelijk ook om financiële aanpassingen. Denk aan de afspraak om in 1 uur ter plaatse te zijn in bepaalde situaties. Ik kan dat momenteel niet waarmaken, maar we vinden wel met z’n allen dat dat nodig is. Dus dat moet organisatorisch gewoon geregeld worden. Overigens blijkt hieruit ook hoe waardevol het is geweest om zowel vertegenwoordigers uit stedelijke als rurale gebieden bij deze module te betrekken, om zo de verschillende situaties te kunnen belichten.

Samenwerking in de keten is bij acute psychiatrie essentieel. Hoe draagt deze module daaraan bij?

AvR: Ook op dit aspect werkte het ontwikkelproces zelf verhelderend, omdat daarin de samenwerking met de verschillende betrokken partijen goed werd benadrukt. Alle partijen aan tafel werkten goed met elkaar samen en wisten zich te verplaatsen in elkaars rollen.

In de tekst van de module zie je dat de samenwerking van groot belang is en er gaat veel aandacht uit naar ieders rol en verantwoordelijkheid en de afstemming onderling. Dat leverde flink wat discussie op, bijvoorbeeld vanwege de regionale verschillen die hierop van invloed zijn. Maar ik heb het idee dat het ons gelukt is een richting te vinden waarin iedereen zich kan vinden en die voldoende ruimte laat voor eigen invulling.

In de module hebben we samen afspraken gemaakt over de manier waarop we de samenwerking willen regelen. Het gaat uit van een gezamenlijke visie van hoe de keten zou moeten functioneren en dat draagt enorm bij aan de verbeterslag die we voor ogen hebben. De gedeelde ambitie en de visie vormen de basis voor deze verbeterslag. Het is heel sterk dat we dit met elkaar gedaan hebben.

Hoe denkt u dat de praktijk reageert op deze generieke module?

AvR: In de acute psychiatrie is handelingsvrijheid een groot goed, en ik kan me dan ook voorstellen dat sommige professionals in eerste instantie terughoudend reageren. Maar je kunt je afvragen of die handelingsvrijheid wel altijd de beste zorg oplevert. Ik vind dat we verplicht zijn om iets af te spreken over de minimale zorg waar patiënten recht op hebben. Die basis is gelegd met deze generieke module.

JT: Ik geloof dat veel professionals positief uitkijken naar deze module. We hebben het veld uitvoerig betrokken bij de totstandkoming van deze module. Een crisissituatie verdient natuurlijk altijd zorg op maat, een generieke module mag dus geen knellend jasje zijn. Het vergt een continue afweging van de professional tussen het inschatten van de individuele situatie t.o.v. de gezamenlijke afspraken.

Mede-opstellers zeggen dit:

Leo Klink, verpleegkundig specialist acute zorg: Het voorkomt veel stress en ergernis als de professionals die betrokken zijn bij de acute psychiatrie van tevoren weten waar ze aan toe zijn. Dit is ook heel belangrijk bij het informeren van de patiënt en diens familie in zo’n situatie. Ambulancediensten hebben bijvoorbeeld een hoge reactiesnelheid; in de ggz is die weer heel anders. Het is goed dat je van te voren weet: wat kun je van elkaar verwachten? Deze generieke module beschrijft de organisatie en afstemming tussen de partijen: ambulance, spoedeisende hulp, huisartsenpost, ggz en politie. Specifiek voor de rol van ambulancediensten kwam aan het licht dat er op dit moment in de opleiding voor ambulanceverpleegkundigen geen eisen worden gesteld in het omgaan met mensen in psychische nood. Dat hier nu in die opleidingen wat mee wordt gedaan, vind ik ook een belangrijke opbrengst die de ontwikkeling van deze module heeft opgeleverd.

Hennie Kleijwegt, familielid via LPGGz / Ypsilon: Ik vond de frisse aanpak en de open houding van alle betrokkenen tijdens de ontwikkeling heel positief. Het waren allemaal mensen die vanuit de praktijk weten hoe belangrijk het is om in een situatie waarin je snel moet handelen praktische oplossingen voorhanden hebt. Als naaste heb ik veel ervaring met acute zorgsituaties. Er is altijd de discussie in hoeverre een naaste zich mag bemoeien, maar in een acute situatie is vaak geen tijd om lang stil te staan bij het wel of geen toestemming krijgen van de patiënt. Mijn ervaring is dat acute zorg helaas vaak nog niet goed gaat. Er is geen eenduidige handelswijze; in de ene gemeente gelden heel andere afspraken dan in de andere, maar een patiënt is natuurlijk niet plaatsgebonden. Daarin vormt deze generieke module een hele belangrijke eerste stap.

De Generieke module Acute psychiatrie is te vinden in de database ggzstandaarden.nl


Deel dit bericht via: